Boek Nederlands

Voorbij het geheugen : een familiegeschiedenis

Maria Stepanova (auteur), Jan Robert Braat (vertaler)

Voorbij het geheugen : een familiegeschiedenis

Maria Stepanova (auteur), Jan Robert Braat (vertaler)
Genre:
Familiegeschiedenis van de Russische dichteres, journaliste en vrijheidsactiviste (1972).
Titel
Voorbij het geheugen : een familiegeschiedenis
Auteur
Maria Stepanova 1972-
Vertaler
Jan Robert Braat
Taal
Nederlands
Oorspr. taal
Russisch
Oorspr. titel
Pamjati pamjati
Uitgever
Amsterdam: De Bezige Bij, 2019
458 p. : ill.
ISBN
9789403150307 (hardback)

Besprekingen

Alles rijmt

De Russische schrijfster Maria Stepanova gaat in Voorbij het geheugen op zoek naar een vorm voor haar familiememoir. Ze laat de metaforen schitteren.

Tegen het eind van haar boek vraagt een bevriend historicus aan Maria Stepanova waarover het eigenlijk gaat. 'Ik begon het uit te leggen', zegt ze. 'Ah', antwoordt hij, 'zo'n boek waarin de auteur de wereld afreist op zoek naar zijn wortels, daarvan zijn er tegenwoordig veel.'

Zo'n boek is het niet geworden, integendeel. Het thema van Voorbij het geheugen is hoe wij met het verleden omgaan. Daarvoor heeft Stepanova geen gedetailleerde kroniek van haar eigen familie nodig. Ze beweert trouwens dat haar familie niet spectaculair genoeg is om er uitvoerig over te vertellen, maar dat klopt niet. Haar Joodse afkomst in Rusland is al een verhaal op zich; haar overgrootmoeder werd door de tsaar in de gevangenis geworpen; haar grootmoeder was arts in Stalins tijd, toen alle Joodse artsen per definitie staatsvijanden waren en zij was bevriend met Sarra Sverdlova, de zus van commissaris Sverdlov, een van de eerste leiders van de Sovjet-Unie.

Hier eindigt Stepanova's verhaal en b…Lees verder

Het slagveld is met gras overgroeid

Tot in alle uithoeken van Rusland ging Maria Stepanova op zoek naar sporen van vier generaties van haar Joodse familie. De speurtocht heeft een intrigerende vertelling opgeleverd.

'Soms lijkt het dat je alleen van het verleden kunt houden, als je zeker weet dat het niet terugkomt', constateert de Russische dichter en journalist Maria Stepanova aan het slot van haar lijvige familiegeschiedenis Voorbij het geheugen. Ze heeft vier generaties van haar Joodse familie terug in leven willen roepen door elk spoor tot in elke uithoek van Rusland (en soms daarbuiten) te volgen, elke snipper nagelaten papier uit te pluizen, haar moeders verhalen op te zuigen. Maar aan het einde van de zoektocht moet ze constateren dat de in het niets opgeloste betovergrootvader Isaak, de als familielegende voortlevende overgrootmoeder Sarra, haar mooie oma Ljolja en alle anderen haar nog steeds ontglippen: 'De plekken waar de mensen van mijn familie liepen, zaten, zoenden, afdaalden naar de rivier of op de tram sprongen, de steden waar ze van naam en gezicht bekend waren, hebben geen broederschap met me gesloten. Het slagveld, groen en onverschillig, is met gras overgroeid.'

Beh…Lees verder

De Russische dichteres, uitgeefster, journaliste en vrijheidsactiviste Maria Stepanova (1972) is al vanaf jonge leeftijd gefascineerd door de geschiedenis van haar elitaire joodse familie. In dit boek – oorspronkelijk verschenen in 2017, bekroond in Rusland en nu in het Nederlands vertaald door Jan Robert Braat – beschrijft ze nauwgezet haar – overigens vaak frustrerend vruchteloze – zoektocht naar de werkelijkheid achter alle documenten en verhalen die ze in de loop der jaren verzamelde. Het resultaat is een verre van klassieke familiegeschiedenis; tegen de achtergrond van de veelbewogen historie van het Tsarenrijk en de Sovjetunie legt Stepanova een mozaïek van reisverslagjes, beschrijvingen van archiefstukken, zelfanalyses en kleine, filosofische getinte essays, die uiteindelijk vooral gaan over de werking van het geheugen en de waarde van mondelinge overleveringen. De stijl – maar dit kan ook het gevolg zijn van de vertaalslag van het Russisch naar het Nederlands – is soms wat al …Lees verder

'Leef interessant!' werd nooit een familiemotto

De Russisch-Joodse familie van Maria Stepanova leefde in de 20ste eeuw geen bijzonder leven.

Dichter Maria Stepanova (1972) is tien als ze voor de eerste keer besluit dit boek nog niet te schrijven, maar wel begint ze dan op enveloppen en systeemkaartjes de flarden van haar Joods-Russische familiegeschiedenis neer te krabbelen. Compleet zal haar verhaal helaas nooit worden, want het aantal mensen dat haar kan vertellen hoe het geweest was, slinkt of heeft daar, zoals haar ouders, steeds minder behoefte aan; haar vader verbiedt haar zelfs uit zijn brieven te citeren. En dan niet, zoals u wellicht denkt, omdat zijn belevenissen of herinneringen te gruwelijk voor woorden zijn: op een bij Leningrad gesneuvelde achteroom na heeft haar familie gek genoeg alle verschrikkingen van de twintigste eeuw overleefd, al was het soms kielekiele. Nee, Stepanova's vader wil de schelmenstreken uit zijn brieven niet gepubliceerd zien, omdat ze bedoeld waren om zijn familie te vermaken; niet om van waarheid te getuigen. Dan beseft Stepanova dat ze al die jaren vooral bezig is geweest met zichz…Lees verder